1.كتابخانه از نظر تشكيلاتي و سازماني به چند بخش تقسيم مي شوند ؟
بخش گزينش و گرد آوري منابع –بخش مرجع–بخش فهرستنويسي  رده بندي و نمايه سازي – بخش امانت و پيگيري
2.نظريه خدمات مرجع جيمز واير را بطور كامل تشريح كنيد ؟
نظريه محافظ كارانه :بر اين فرض متكي است كه كمك فردي احتمالي به مراجعه كنندگان نبايد بيش از اندازه و حد كفايت باشد .
نظريه ليبرالي :در اين نظريه كتابدار مرجع موظغ است حداكثر كمك و ياري  را به مراجعه كننده بنمايد و به استقبال مراجعه كننده برود و به كمك او بشتابد.
خد واسط دو نظريه فوق نظريه ميانه رو قرار دارد .
3.نظريه رانگاناتان را درباره خدمات مرجع بگوييد ؟
در دهه 1940 رانگاناتان ویرایش نخست کتاب خدمات مرجع و کتابشناسی را منتشر کرد این کتاب و دیگر آثاری که رانگاناتان در زمینه خدمات مرجع در سالهای بعد منتشر کرد جملگی براساس پنج قانون کتابداری او تدوین و تالیف شده اند. این پنج قانون عبارتند از:
کتاب برای استفاده است.
هر خواننده ای کتابش.
هر کتابی خواننده اش.
وقت خواننده را هدر ندهیم .
کتابخانه ارگانیسمی است زنده و پویا.
به نظر رانگاناتان خدمات مرجع كاركرد نهايي و غايي هر كتابخانه است بدون آنكه كوچك و بزرگ بودن آن كتابخانه تاثيري داشته باشد .
4.نظريه ساموئل روتشتاين را درخصوص خدمات مرجع را بطور كامل شرح دهيد ؟
نظريه حداقل :كتابدار در صورتي كه توانايي كافي براي ارائه خدمات نداشته باشد از اعتماد به نفس زيادي برخوردار نيست و دچار ترس مي گردد از اين رو مي كوشد تا حد ممكن از دسترس مراجعه كنندگان دور باشد و حداقل كمك را نيز به مراجعه كننده بنمايد .
نظريه حداكثر : وقتي كتابدار مرجعي كارش را خيلي خوب مي داند و به خودش نيز اعتماد دارد و از توانايي خود نيز آگاه است اگر به مراجعه كننده اي برخورد كند كه سر در گم در كتابخانه به دور خود مي چرخد بدون وقفه و درنگ خودش را به او مي رساند و براي كمك به او اعلام آمادگي مي كند.
نظريه حد متوسط:در اين نظريه كتابدار براساس هر مورد يا در نظر گرفتن شرليط تصميم مي گيرد كه تا چه حد به مراجع كننده كمك ياري نمايد و در همان زمان به مراجعه كننده ديگر كمك زيادي نمايد.
 
 
5.نظريه كتس در خصوص خدمات مرجع را نام ببريد ؟
هدف :هدف از خدمات مرجع کمک به مراجعه کننده برای دستیابی به اطلاعات یا پاسخگویی به نیازش است .
عملكرد :عملکرد خدمات مرجع یعنی نشان دادن محل  پاسخ به مراجعه کننده
استفاده كننده :استفاده کننده برای سوالی که میکند می تواند دلایل زیادی داشته باشد ولی احتمالا باید به کاری توجه داشت که او با داده هایی که کتابدار مرجع برایش گرد آوری می کند خواهد کرد .
كتابدار : در ورای سه عاملی که بیان شد عمل متقابل کتابدار با استفاده کننده و کل نظام کتابخانه قرار دارد
6.انجمن کتابداران امریکا خدمات مرجع را چگونه تقسیم کرده اند ؟
خدمات مرجع مستقیم :در این گروه از خدمات کتابدار بطور مستقیم با مراجعه کننده تماس دارد و رو در رو به حرفهای او گوش می دهد و پاسخ را در اختیار او قرار می دهد . خدمات مرجع مستقیم عبارتند از :
1 - خدمات اطلاعاتی:دامنه این خدمات از پاسخگویی به یک سوال ظاهرا ساده که با مراجعه به یک کتاب مرجع معین انجام می گیرد تا تهیه اطلاعات تخصصی  براساس تجسس در مجموعه های کتابخانه که ترکیبی از صلاحیت در فنون کتابداری و تخصص در موضوع را می طلبد گسترده است .
 2 -  راهنمای استفاده از کتابخانه :بسیاری از مراجعه کنندگان بخصوص کتابخانه های بزرگ را براحتی قادر به استفاده از امکانات و مجموعه کتابخانه نیستند مثلا طرز استفاده از برگه دان را نمی دانند .به منظور سهولت در استفاده از کتابخانه و برای صرفه جویی در وقت مراجعه کننده راهنمایی این گروه از مراجعه کنندگان بر عهده کتابدار بخش مرجع است .
خدمات مرجع غیر مستقیم : که بطور خلاصه عبارتند از :
1 - گزینش مواد :گزینش مواد شامل شناخت  انواع گوناگون مواد لازم برای خدمات مرجع است .این مواد علاوه بر کتاب شامل ادواریها،نسخ خطی ،روزنامه هاو سایر موادی میشود که به کتابدار در خدمات مستقیم کمک می کند .انتخاب و تهیه و وجین این نوع مواد بخش مهمی از کار مرجع است .
 2 -  دستیابی به مواد :متاسفانه مراجعه کننده توانایی و امکان دستیابی به مواد را به حد کافی ندارد .به منظور حل این مشکل کتابدار ممکن است وقت زیادی را برای تهیه کتابشناسیهای تخصصی و با استفاده از منابع کتابخانه صرف کند .  
 3 -  ارزیابی مرجع :با به کار گرفتن یک روش درست ارزیابی می توان به اصلاح و بهبود بخش مرجع و منابع آن پرداخت و کیفیت و کارایی آن را افزایش داد.
 
 
 
7.منظور از خدمات مرجع برای گروههای خاص چه خدماتی است برای چه گروههایی ؟
منظور ازخدمات مرجع برای گروههای خاص خدماتی است که به عنوان مثال نمایش یک برنامه مبارزه با آفات کشاورزی در یک کتابخانه روستایی است که می توان روستائیان را با آخرین روشهای مبارزه با آفات کشاورزی آشنا نماید .گروههای خاصی که کتابخانه بایستی به آنها خدمات خود را از جمله  خدمات  مرجع را ارائه دهند عبارتند از:
1 - گروههای قومی :در پاره ای از کشورهای جهان گروههایی زندگی می کنند که بدلایل مختلف از جمله نژاد،زبان، فرهنگ ، مذهب ، رنگ ،پوست و امثال آنها از مردم آن کشور متمایزند و آنها را به اصطلاح گروههای قومی /مذهبی یا اقلیت می خوانند .
 2 -  بیسوادان و نوسوادان : یکی از بلاهایی که اکثر کشورهای جهان سوم به آن دچار هستند بیسوادی تعداد زیادی از بزرگسالان آن کشورهاست .این بلا و درد اجتماعی در کشورهای جهان سوم بخصوص درکشورهای آفریقایی به مراتب شدیدتر است کمبود مدرسه نارسایی کتابخانه ها بخصوص کتابخانه های مدارس و عمومی و گریز مردم تحصیل کرده و با سواد از کتابخانه ها یک چرخه اهریمنی قوی را در کشور های جهان سومبوجود آورده است .
 3 -  معلولین :معلولین را میتوان به روشندلان ، ناشنوایان و کسانی که نقص عضو حرکتی دارند تقسیم کرد که هر یک از آنها شامل زیر گروههایی میشود مثلا افرادی که ضعف شنوایی دارند در گروه ناشنوایان قرار میگیرند همچنین آنان که ضعف بینایی دارند تا کسانی که کاملا نابینا هستند در گروه نابینایان و یا روشندلان قرار میگیرند.
8. فرایند مرجع چیست ؟
سوالی از کتابدار مرجع پرسیده میشود و او با کمک منابعی که در اختیار دارد و با استفاده از تجربه و دانشی که دارد به سوال پاسخ می گوید
9.منظور از سوال مرجع چیست ؟
مهمترین بخش فرایند مرجع را آگاهی یافتن کتابدار مرجع از نیاز مراجعه کننده به اطلاعات تشکیل می دهد که در قالب سوال مطرح می گردد .
 
 
 
 
 
 
 
 
10.بطور کلی سوالات مرجع را در چند گروه قرار داده اند ؟ نام ببرید و توضیح دهید ؟
سوالات راهنما: مراجعه کننده درباره موضوعی که از آن اطلاع دارد و آن را می شناسد راهنمایی می خواهد مثلا: فرهنگها در کجا هستند
ارجاع آماده : سوالاتی هستند که کتابدار مرجع می تواند به سهولت در یک یا دو منبع پاسخ آنها را پیدا کند مانند: ارتفاع کوه دماوند چقدر است
تجسس ویژه : وقتی مراجعه کننده برای تهیه مقاله یا گزارشی نیاز به اطلاعاتی خاص دارد و به کتابدار مرجع مراجعه می کند کتابدار ناچار است برای پاسخگویی به او تجسس خاص و ویژه ای در مجموعه و منابع کتابخانه به عمل آورد
پژوهش :این نوع سوالات را پژوهشگر و محققی مطرح می کند که بسیاری از منابع و کتابهای مرجع را می شناسد و بیشتر به اطلاعات تخصصی و خاص نیاز دارد در این جا کتابدار بدون توجه به زمان لازم موظف است با کوشش  و پیگیری به تجسس درباره اطلاعات بپردازد .
11.منظور از مصاحبه ارجاعی چیست ؟و چگونه انجام می شود ؟
کتابدار مرجع برای آنکه بتواند به پاسخ مطلوب برای سوال مراجعه کننده دست یابد ابتدا با مراجعه کننده به گفتگو بنشیند تا سوال او را به آنگونه که با نیازهای واقعی او تطبیق می کند درک نماید و بدست آورد کتابدار مرجع باید مراجعه کننده را گام به گام در بیان سوال درست و دقیق راهنمایی و کمک نماید در این مرحله کتابدار مرجع می کوشد تا اولا سوال دقیق و محدود به نیاز مراجعه کننده باشد ثانیا سوال روشن و بدون ابهام و قابل درک گردد .این مرحله از کار را اصطلاحا مصاحبه ارجاعی می گویند .
12.کتابدارمرجع کیست ؟ چه کاری انجام می دهد ؟
کتابداری که در بخش مرجع مسئول ارائه خدمات مرجع به مراجعه کنندگان است کتابدار مرجع می خوانند . کتابدار مرجع به عنوان کسی که راهی را قبلا پیموده و منابعی را در آن زمینه می شناسد می تواند راهنما و راهگشای مراجعه کننده باشد.
13.امروزه منظور از منابع اطلاعاتی چیست ؟
منابع کتابخانه امروزه از نظر شکلی بسیار متنوع و متفاوت هستند و شامل کتاب ، مجله، روزنامه ها ، پایان نامه ها ، نقشه ها ، جزوه ها و انواع منابع دیداری و شنیداری می گردد .
14. منابع دسته  اول و دوم چه نوع منابعی هستند ؟
منابع ردیف  اول : عبارتند از منابعی که مستقیما پاسخ سوال مراجعه کننده را را در اختیار او قرار میدهد .
منابع ردیف  دوم : به منابعی گفته میشود که به جای پاسخگویی مستقیم به سوال ،مراجعه کننده را به منابع نوشتاری و دیداری و شنیداری در آن موضوع ارجاع می دهد.
 
15.منابع اطلاعاتی دسته اول و دوم چه نوع منابعی هستند ؟
منابع اطلاعاتی دسته اول : منظور یاقته ها و اطلاعاتی هستند که پژوهشگر در پایان پژوهش و تحقیق آزمایشگاهی خود به آن دست یافته یا گفته ها و اطلاعات کسی است که در یک واقعه و جریان سیاسی  یا فرهنگی شخصا ناظر آن بوده است .
منابع اطلاعاتی دسته دوم :وقتی مورخی که خود در یک واقعه اجتماعی یا سیاسی حضور نداشته با استفاده و براساس نوشته ها و گفته های ناظران آن واقعه به تحقیق می پردازد و یافته ها و نظرات خود را در مقاله یا کتابی منتشر می کند یا نویسندگان و محققانی که با استفاده از مقالات و دستنوشته های پژوهشگرانی که در آزمایشگاه و بدنبال یک سلسله آزمایش به نتایجی دست یافته اند اقدام به تدوین مقاله یا کتاب می کنند مجموعه ای از اطلاعات دست دوم فراهم آورده اند .
16.در خصوص کشف الظنون و الذریعه الی تصانیف الشیعه هر چه می دانید بنویسید؟
الف – كشف الضنون : در سده یازدهم هجری مصطفی بن عبدالله مشهور به حاجی خلیفه و ملقب به کاتب چلپی کتاب کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون را منتشر کرد .کشف الظنون کتابی است الفبایی حاوی اسامی کتابهای اسلامی و شرح احوال مولفان آنها که اکثرا آنها را حاجی خلیفه در کتابخانه های استانبول و دمشق دیده و یادداشت کرده است .این کتاب حاوی مقدمه ای بسیار طولانی و جامع است . در احوال علوم به چند دسته تقسیم میشود:
فصل اول:در ماهیت علم
فصل دوم :اختلاف نظر ها و قولها درباره علم
فصل سوم:در موضوع و غایت علم مدون
فصل چهارم :در پیرامون تقسیم علوم
فصل پنجم: در مراتب شرفت علم
در این مقدمه حاجی خلیفه کوشیده است تا نظرگاههای خود را نسبت به علوم اسلامی روشن کند .کشف الظنون بصورت الفبایی نام کتابها تنظیم شده است و نزدیک به 15000کتاب و 9500اسم مولف را در بردارد.
 ب – الذريعه الي تصانيف الشيعه: مهمترین کتابشناسی عصر ما الذریعه الی تصانیف الشیعه تالیف شیخ آقا بزرگ طهرانی  .حاج شیخ آقا بزرگ طهرانی در سال 1289 قمری در پامنار در یک خانواده بازرگان متدین پا به دنیا گذاشت .در سن 40 سالگی به سال 1329 قمری آغاز به نگارش کتاب بزرگ خود الذریعه کرد آقا بزرگ طهرانی برای تدوین کتاب از همان روش کهن استفاده کرده است . در آغاز مجلدی حدود 500 برگ سفید برگزید .و صفحات را میان حروف هجا به ترتیبی  تقسیم کرد . سپس کتابهایی را که می یافت به ترتیب الفبایی عنوان آنها در این صفحه ها می نوشت .سپس شش مجلد 500 برگی برگزید و آن یک مجلد را به فواصل مناسبتر میان صفحه های آن شش مجلد منتقل کرد .ماخذ و منابع الذریعه عبارت بودند: کتابخانه های شخصی و عمومی تذکره ها و شرح حالها و همچنین کتابهایی که در زمینه فقهی و علوم تدوین شده فهرست کتابخانه ها فهرست دستنویسی که اهل فضل وکتاب از  کتابهای شخصی که خود برای وی تهیه کره و به سامره و نجف می فرستادند.
این کتاب به ترتیب الفبایی عنوان تنظیم شده است .
17.کتابشناسی ها از نظر شکل به چند دسته تقسیم می شوند ؟ نام ببرید ؟ هريك را مختصرا تشريح كنيد؟
1 – کتابنامه:که بصورت سیاهه ای از مشخصات کتابهای چاپی است .کتابخانه مولوی –کتابخانه علوم ایران
2 – مقاله ها :سیاهه ای از مشخصات مقاله های منتشر شده در نشریات ادواری است .
3–کتابشناسی:در صورتی که مشخصات مقالات و کتابها یکجا گرد آوری شده باشد . کتابشناسی موسیقی
4 – کتابنامه کتابشناسی:از آنجا که تعداد کتابشناسیها رو به افزایش است و از آنجا گه هر یک از آنها از نظرگاه ویژه ای مواد را سیاهه می کند به کتابنامه هایی نیاز داریم که مشخصات کتابشناسیها را سیاهه کرده و در اختیار محققان  و کتابداران بگذارد این دسته از کتابنامه ها را کتابنامه کتابشناسیها می خوانند .
5- فهرست و فهرستگان : فهرست سیاهه منظمی است که قسمتی و یا تمام مجموعه یک کتابخانه را در بر می گیرد . فهرست یک کتابخانه معمولا به صورت برگه ای برای استفاده مراجعه کننده نگهداری میشود.
 مجموعه چند فهرست کتابخانه را در یک نظم معین و واحد فهرستگان می نامند.
18.فهرست و فهرستگان چیست ؟ چه کاربردهایی دارند ؟
فهرست سیاهه منظمی است که قسمتی و یا تمام مجموعه یک کتابخانه را در بر می گیرد . فهرست یک کتابخانه معمولا به صورت برگه ای برای استفاده مراجعه کننده نگهداری میشود .گاه ممکن است فهرست موجودی خود را بصورت چاپی منتشر نماید .
مجموعه چند فهرست کتابخانه را در یک نظم معین و واحد فهرستگان می نامند به کمک فهرستگان همه افراد اعم از مراجعه کننده یا کتابدار از جا و محل همه یا پاره ای از مواد موجود در کتابخانه اطلاع حاصل می کنند .
 
 
 
19.دایره المعارفها را تعریف و خصوصیات آنها را بیان کنید ؟
کتابی است چندین و چند جلدی حاوی دانش بشری که با تعدادی نقشه و تصویر مزین شده و یک نمایه دقیق و تعدادی تصویر و صورتی از اختصارات بهمراه دارد و نظم آن الفبایی است
الفبایی است . حاصل زحمات گروهی نویسنده است . شرح احوال مشاهیر و روزگار گذشته را در بردارد .دایره المعارف قدیمی فاقد نمایه هستند .
20-قدیمی ترین دایره المعارف گونه ای که در ایران می شناسیم چه کتابی است ؟
دینکرت می باشد که مهمترین و مفصل ترین کتاب به زبان پهلوی است دینکرت مجموعه ای بزرگ از اطلاعات دینی و عادات و عقاید و روایات تاریخ ادبیات مزدیسنا است نام اصلی این کتاب زند آکاسیه بود که در ادبیات پهلوی به دینکرت مشهور است .
21.قدیمی ترین دایره المعارف در جهان اسلام کدام است ؟
در جهان اسلام قدیمی ترین دایره المعارف منسوب است به ابن قتیه که تنظیم آن به گونه ای خاص است یعنی تحت عناوینی چون قدرت ، جنگ، شرافت ،غذا و زن آمده است .
22.کتابهای احصاء العلوم و ذخیره خوارزمشاهی از کیست ؟
احصاء العلوم از ابونصر فارابی و ذخیره خوارزمشاهی از قطب الدین محمد خوارزمشاه
 
23.در خصوص لغت نامه دهخدا هر چه مي دانيد بنويسيد ؟
در سال 1324 مجلس شوراي ملي طبع و انتشار لغت نامه دهخدا را تصويب كرد .لغت نامه دهخدا محصول مطالعات و كوششهاي خستگي ناپذير كمابيش 50 ساله استاد علامه دهخدا و گروهي از ياران اوست .دكتر سيد جعفر شهيدي و دكتر محمد دبيرسياقي اكنون بيش از 30 سال است كه مدتي به رهبري خود علامه دهخدا و پس از وفات ايشان (1334)با همكاري و نظارت شادروان دكتر معين و پس از وفات ايشان (1350)همچنان به تكميل تدوين و انتشار لغتنامه ادامه ميدهند .نخستين دفتر لغتنامه در سال 1325 و آخرين آن در سال 1359 منتشر گرديد و كل دوره بالغ بر 221 جلد و يك جلد تكمله و بيش از 25 هزار صفحه است و در تهيه آن از آغاز تا پايان كه در حدود 50 سال طول كشيد 131 نفر همكاري كرده اند كه فهرست اسامي و نوع  و ميزان همكاري شان در تكمله مقدمه آمده است . در لغتنامه دهخدا خط فاصل ميان لغتنامه و دايره المعارف مشخص نشده است و از اين جهت اين اثر را ميتوان هم در رده دايره المعارفها و هم در رده فرهنگها منظور كرد .
 
 
 
 
 
24.درباره دايره المعارف مصاحب  هر چه ميدانيد بنويسيد ؟
در سال 1335موسسه انتشارات فرانكلين به پيشنهاد حسن تقي زاده در صدد تهيه دايره المعارفي براساس دايره المعارفي براساس دايزه المعارف كوچك يك جلدي كولومبيا وايكينگ بر آمد و سرپرستي اين كار به مرحوم دكتر غلامحسين مصاحب سپرده شد. بدين جهت كار از صورت ترجمه حارج شد و جنبه تاليف و تحقيق به خود گرفت .از آنجا كه دايره المعارف نويسي به سبك جديد در زبان فارسي سابقه تداشت مرحوم مصاحب ناچار شد نظامي خاص براي ضبط عناوين  تنظيم مقالات ضبط تلفظها علامات اختصاري و غيره وضع كند .تنظيم دايره المعارف فارسي الفبايي است البته با اختلافاتي بل بعضي از فرهنگهاي فارسي مثلا حروف آ و الف را يكي دانسته و با هم الفبايي كرده اند .
25.در مورد ايرانشهر توضيح دهيد ؟
يونسكوي تهران وابست به سازمان يونسكو در سالهاي 1342-1343 شمسي كتاب ايرانشهر را در دو جلد منتشر كرد . اين كتاب دايره المعارفي اختصاصي دربار ايران است و كار تهيه و تدوين آن از سال 1338 شروع شد و اطلاعات آن تا سال 1339 را در بر مي گيرد .ايرانشهردر چهار باب تنظيم شده است:
جغرافياي طبيعي و انساني – تاريخ سياسي و فرهنگي – سازمانهاي اداري و اجتماعي – اقتصاد عمران ايران كه هر باب حاوي مقالات بسيار طولاني است . ايرانشهر كتابي است مصور .
26.در مورد دایره المعارف اسلام و دایره المعارف تشیع توضیح دهید؟
در سال 1348 به احسان یار شاطر پیشنهاد شد تا دایره المعارف اسلام را به فارسی ترجمه و آماده نشر نماید ویرایش اول دایره المعارف اسلام شامل مواد راجع به جغرافیا ،تاریخ ،نژاد پرستی ، عقاید و مذاهب و زندگینامه مشاهیر اقوام مختلف اسلامی است که مقالات مختلف آن را در هر موضوع غالبا شرق شناسان معروف متخصص در آن موضوع نوشته اند این کتاب در 4 جلد در سالهای 1913 تا 1936 منتشر شد .مهدی محقق در طرح تدوین دایره المعارف تشیع چنین می نویسد : اکثر مقالات دایره المعارف اسلام به قلم مستشرقان غری است ، هر چند که محققان و نویسندگان اسلامی نیز به ویژه در ویرایش دوم با این دایره المعارف همکاری داشته اند .دایره المعارف اسلام بیگمان اثری محققانه و ارزشمند و روشن است ، ولی حسن آن نباید ما را گمراه کند و عیوب آن که اندک هم نیست بر ما پوشیده بماند عیب و نقص این دایره المعارف به ویژه آنجا که به دین اسلام و اصول اعتقادی آن ارتباط  می یابد ، آشکارتر است و به شائبه غرض آلود است .
27.دانشنامه ایران و اسلام را بطور کامل تشریح کنید ؟
احسان یار شاطر با شروع ترجمه دایره المعارف اسلام به فارسی به نقایص این کتاب از لحاظ ایران پی برد و به ناچار به ترجمه و تالیف دانشنامه ایران و اسلام پرداخت و در مقدمه مباحث دانشنامه ایران و اسلام را به شرح زیر اعلام کرد :
مباحث عمومی        اعلام تاریخی     اعلام جغرافیایی        مصطلحات فنی
28.انواع دایره المعارفها را از نظر گستره ، شمول ، سطح ، هدف و نظم نام ببرید و توضیح دهید ؟
از نظر گستره :
دایره المعارف مفصل :که بصورت مجموعه ای چند جلدی منتشر می گردد و می کوشد که تا حد امکان تمام  موضوعاتی را که در زمینه کارش است در بر بگیرد مانند دایره المعارف بریتانیکا و دایره المعارف علوم کتابداری واطلاع رسانی
دایره المعارف مختصر : که عموما در یک یا دو جلد منتشر میشوند و قیمت آنها نیز ارزانتر است و بطور کلی بدرد استفاده در منازل ، محل کار و یا کتابخانه های کوچک و پاسخگویی سوال فوری مرجع میخورد .
از نظر شمول :
دایره المعارف عمومی: در تدوین این نوع دایره المعارفها کوشش میشود که در هر زمینه یا موضوع دانش بشری طلاعاتی اگر چه در چندسطر در اختیار مراجعه قرار دهد در تدوین این دایره المعارفها دوعامل سن و تاکید ویراستار نقش مهمی دارد .
دایره المعارف اختصاصی : این گروه از دایره المعارفها پاسخگوی نیاز متخصصان است و مقالات آن بسیار تخصصی و عمیق است .
از نظر سطح :
دایره المعارف کودکان : دایره المعارف نوین دانش، دایره المعارف جوانان بریتانیکا
دایره المعارف مدارس
دایره المعارف بزرگسالان : بریتانیکا ، آمریکانا
از نظر هدف:
آنهایی که برای یافتن پاسخ سوالهای فوری و ساده مورد استفاده قرار میگیرد .
آنهایی که برای یافتن پاسخ تخصصی مورد استفاده قرار میگیرند
دایره المعارفهایی که اطلاعات آنها بگونه ایست که هم بدرد متخصص و هم بدرد دانشجویان سال اول دانشگاه ها میخورد و مقالات آنها نسبتا مفصل است .
پاره ای از دایره المعارفها علاوه بر وظیفه ارجاعی و پاسخگویی به سوالات وظیفه آموزشی نیز بر عهده دارند .
از نظر نظم :   
1 -  الفبایی : اکثر دایره المعارفها دارای نظم الفبایی هستند
 2 - رده ای: پاره ای از دایره المعارفها بصورت رده ای تنظیم میشوند یعنی مطالب هر رده بصورت مستقل ومفصل تهیه میشود و آنگاه این رده ها در یک نظم الفبایی بدنبال هم می آیند .
  3 - موضوعی : امروزه کمتر  دایره المعارفی است که بصورت موضوعی تنظیم شود .حتی دایره المعارفهای تخصصی هم نظم الفبایی دارند .در نظم موضوعی مطالب هر موضوع در تحت موضوعات بزرگتر گرد آوری  میشوند و آگاه این موضوعات به ترتیب منطقی پشت هم قرار میگیرند .
29.در ارزیابی دایره المعارفها به چه مواردی توجه کنیم نام ببرید ؟
1 - سابقه نشر :
الف.تاریخ ویرایش اول ، تاریخ حق مولف و تاریخ آخرین ویرایش ، روز آمد بودن دایره المعارف از اهمیت
ویژه ای برخوردار است
ب.دایره المعارف اثر جدیدی یا خلاصه شده ویا تجدید نظر شده ویرایش قبلی است ؟
ج: در صورتی که خلاصه شده است چه ضوابطی برای انتخاب مقالات بکار گرفته شده و چه جرح و تعدیلها یا تجدید نظرهایی بکار رفته و چه مواردی اضافه شده است .
2-  اعتبار  :
الف.ناشر : ناشر یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی است وفقط ناشران بزرگ که بنیه مالی قوی دارند قادر به تهیه و انتشار دایره المعارف هستند زیرا دایره المعارف نیاز به ویرایش مداوم دارد و در فواصل معینی ویرایش جدید آنها باید منتشر شود و چه بسا با انتشار ویرایش جدید نسخه های ویرایش قبلی غیر قابل فروش شود ،از این رو ناشر متحمل ضررو زیان مادی زیادی خواهد شد .
ب.ویراستار و اعضای هیئت ویراستاری :ویراستار کسی است که شکل فیزیکی دایره المعارف، نظم و ترتیب آن ، انتخاب مقاله ها ، طول مقالات ، جهت گیری مقاله ها و سبک نگارش نتیجه کوشش اوست از این رو مسئولیت او بسیار مهم است بخصوص در دایره المعارفهایی که مقاله ها بدون امضا چاپ میشود ، مسئولیت ویراستار بسی سنگین تر است به همین جهت ناشران در انتخاب ویراستار وسواس زیادی بخرج دهند .
ج.همکاران
3 -    دامنه و محدوده:
الف .مهترین منظور و هدف این دایره المعارف چیست ؟
آیا هدف و منظور دایره المعارف در مقدمه آن توضیح داده شده ؟
این دایره المعارف برای چه گروهی و چه سنی تدوین شده است ؟وسعت و عمق مطالب ،سبک نگارش ، سازمان ونظم مواد و مطالب و جنبه های جنبی جوابگوی نیاز مراجعه کنندگان اثر هست؟
آیا توازن در انتخاب بکار رفته ؟
ب.سازمان ونظم:
نظم دایره المعارف الفبایی است یا رده ای یا موضوعی ؟
اگر نظم الفبایی دارد مواد مندج در هر موضوع کوتاه است یا گسترده است؟
اگر نظم رده ای و یا موضوعی دارد آیا بطور منطقی مرتب شده و یا اینکه رده های اصلی بصورت الفبایی پشت هم آمده اند ؟
ج. ارجاعات :
آیا در بازیابی مطالب آن موثر هستند یا نه؟
آیا بحد کافی در دایره المعارفها منظور شده اند ؟
آیا ارتباط مناسب و کافی میان مدخلها بوجود می آورد ؟
د.نمایه :
آیا داره المعارف مورد نظر دارای نمایه است ؟
چه نوع نمایه ای دارد؟
آیا این نمایه  کارایی لازم برای بازیابی اطلاعات در مدخلها ، نقشه ها وتصاویر و امثال آنها را دارد ؟
4 -  وسعت و کیفیت مطالب :
الف .متن :
آیا شمول دایره المعارف در زمینه های موضوعی با آنچه دامنه دایره المعارف است تناسب دارد یا نه؟
آیا دامنه دایره المعارف بین المللی است ؟
آیا مقالات از صحت کافی برخوردارند؟
در مسایلی که اختلاف نظر وجود دارد آیا نظر گاههای مخالف به حد کافی بررسی و بازگو شده است ؟
آیا اطلاعات دایره المعارف روز آمد است ؟
آیا داده های آماری آن کافی و روز آمد است ؟
ب.سبک نگارش :
دایره المعارف بعنوان یک مرجع دست اول برای پاسخگویی به نیاز مراجعه کنندگان از اهمیت زیادی برخوردار است نوشتن مقالات دایره المعارف تکنیک و روش خاصی دارد . نویسنده باید علاوه بر ساده نویسی ،در اختصار نیز بکوشد و سعی کند در حداقل فضا حداکثر اطلاعات را به خواننده خود بدهد .
ج.کتابشناسی :
آیا مدخلها کتابشناسی دارند ؟
این کتابشناسی چقدر بروز است؟
محل کتابشناسی کجاست ؟
د.تصاویر :
چه نوع تصاویری برای دایره المعارف در نظر گرفته شده است ؟
آیا این تصاویر از  کیفیت خوبی برخوردار هستند ؟
این تصاویر برای توصیف و بیان متن مناسب است ؟
این تصاویر در ارتباط با متن در جای مناسب منظور شده اند ؟
ه.نقشه ها :
آیا توسط سازمان صاحب صلاحیتی تهیه شده است ؟
آیا درمتن آمده یا در قسمت جدا گانه ای چاپ شده اند ؟
چه نوع نقشه ای برای کتاب در نظر گرفته شده است ؟
آیا از نظر قطع و اندازه مناسب هستند ؟
آیا نقشه ها روز آمد و قابل اطمینان هستند ؟
5 - مقایسه دایره المعارف مورد نظر با ویرایشهای قبلی و مشابه:
آیا تغییرات عمده ای در دامنه و هدف و نوع مراجعه کنندگان داه شده است؟
آیا سطح و عمق مقالات بطور چشمگیری تغییر کرده است ؟
آیا نظم آن دگرگون شده است ؟
آیا قسمت جدیدی به آن افزوده شده ؟
آیا به حد کافی روز آمد شده است ؟
آیا شکل ظاهری آن تغییر کرده است ؟
 6-  شکل فیزیکی :
شکل خوب و مناسب که شامل اندازه کتاب ، نوع حروف و نظم کلی اثر باشد کمک بسیار سودمندی به خواننده و یا مراجعه کننده خواهد کرد .
30.دو مورد از فرهنگهای فارسی قدیمی را نام ببرید و معرفی کنید ؟
یکی فرهنگ اوئیم و دیگر فرهنگ معروف به مناختای است که فرهنگ پهلویک نیز خوانده شده و قراینی است که هر دو کتاب در دوره ساسانی ویا شاید در عصری نزدیک به دوره ساسانی تالیف شده اند
31.فرهنگ فارسی معین را معرفی کنید ؟
فرهنگ فارسی معین در چهار بخش تشکیل شده است :
1 - مقدمه کتاب 2-  متن فرهنگ است 3-  بخش سوم ترکیبات خارجی است  4- اعلام فرهنگ  است
فرهنگ معین هم در بخش لغات و ترکیبات خارجی و هم در بخش اعلام بصورت الفبایی تنظیم شده است .
32.انواع فرهنگها را از نظر گستره و شمول نام ببرید و مختصرا شرح دهید ؟
از نظر گستره :
فرهنگهای مفصل :در تهیه و تدوین اینگونه فرهنگها سعی براین است که همه مراجعه کنندگان بتوانند از آن بهره مند گردند. از این رو بدون در نظر گرفتن موضوع، ریشه شناسی و سایر عوامل به گرد آوری و معنی کردن لغات یک زبان اقدام میشود .
فرهنگهای مختصر :این فرهنگها دارای واژگان محدودی است و شاهد مثال و اطلاعات جنبی نیز نسبت به فرهنگهای عمومی مفصل کمتر است .
از نظر شمول :
فرهنگهای عمومی :هر گاه فرهنگی بدون توجه به عوامل زمانی و تاریخی یا موضوعی واژگان یک زبان را خواه بصورت مختصر یا مفصل در برگیرد آنرا یک فرهنگ عمومی محسوب میداریم .
فرهنگهای اختصاصی :اگر فرهنگنویسی در تهیه و گرد آوری فرهنگ عواملی مانند زمان یا دوره خاص ، لهجه و گویشها یا موضوعات علمی را مدنظر داشته باشد حاصل کار او فرهنگ اختصاصی خواهد بود .
فرهنگهای تاریخی : در فرهنگهای تاریخی استعمال لغات را در مسیر تاریخ دنبال می کند .
33.در ارزیابی فرهنگها باید به چه نکاتی توجه کنیم نام ببرید؟
1 - مقدمه فرهنگ:ویراستار یا مولف فرهنگ گستره، شیوه تنظیم ، روش کار و احتمالا کمبودها و کاستی ها ی فرهنگ را در مقدمه بیان کرده است .
2- اعتبار ناشر:تهیه یا ویرایش یک فرهنگ کاری است بسیاری وقت کپگیر ،سخت و دقیق که نیاز به دانش و تجربه زیادی دارد و در نتیجه سرمایه گذاری زادی را می طلبد . از این رو ناشر کتابهای مرجع بایستی سرمایه و صبر زیادی داشته باشد .
3-  اعتبار مولف یا ویراستار:دانش و تجربه و تبحر در زبان و تیزبینی می تواند مهر تابیید بر فعالیت کسی بزند که به تهیه و تنظیم فرهنگ اقدام کرده است
4- تاریخ نشر:زبان مرتب در حال تغییر و تحول است امروزه در زبان انگلیسی بخصوص در آمریکا لغات و واژه های زیادی از پی پیشرفت تکنولوژی و اختراع وسایل جدید ساخته و مصطلح شده است .و حتی در پاره ای از این لغات جدید بخصوص لغاتی که در زمینه کامپیوتر کاربرد دارد واژه زبان محاوره ای شده و با معنایی جدا از معنی تخصصی و کاربرد اختصاصی بکاربرده میشود .در حالی که اگر به فرهنگی که 15 سال پیش نگارش شده مراجعه کنیم این لغات را پیدا نخواهیم یافت .
5- سطح و کارکرد:فرهنگ برای چه کسانی و پاسخگویی به چه سوالاتی تهیه و تدوین شده است .
6- اطلاعات ارائه شده :اطلاعاتی که ذیل یک واژه داده شده می تواند ملاک خوبی برای ارزیابی آن فرهنگ باشد . این اطلاعات را می توان بصورت زیر خلاصه و و دسته بندی کرد .
مدخل اصلی – تلفظ – نشانه های اختصاری – گروه معانی  -شاهد مثال و نقل قولها – ریشه لغات – کارکرد دستوری و کاربرد لغات
 7- شیوه تنظیم : که بیشتر الفبایی تنظیم میشوند
8-  اطلاعات جنبی: اسامی افراد –اماکن جغرافیایی – طرز نگارش و امثال آنها
9- شکل ظاهری فرهنگ:نوع حروف – ریز و درشتی حروف – چاپ و استحکام صحافی –نوع کاغذ
34.سیره ابن اسحاق را معرفی کنید ؟
ابن اسحاق بدستور منصور خلیفه عباسی کتابی در تاریخ اسلام از آدم تا آن روزگار در سه بخش آغاز کار ، بعثت و جنگها تدوین کرد . سپس آنرا بدستور منصور خلیفه خلاصه و کوتاه کرد و بدو پیشکش کرد سیره ابن اسحاق را در سده هفتم رفیع الدین اسحاق همدانی به فارسی برگرداند که چاپ شده است
35.در ارزیابی زندگینامه ها کتابدار مرجع باید به چه نکاتی توجه کند ؟نام ببرید
1-    نحوه ی انتخاب صاحبان ترجمه: بدون شک تهیه ی یک زندگی نامه ی عمومی- در سطح ملی یا محلی یا منطقه ای و یا جهانی – امکان پذیر نبوده و نخواهد بود. آیا زندگی نامه ی ملی باید دربرگیرنده ی همه ی افراد آن کشور باشد؟ بدون شک پاسخ به این سوال منفی است و عملاً زندگی نامه ی ملی ایران نمی تواند دربر گیرنده ی مشخصات و شرح حال همه ی افراد جمعیت ایران باشد، بلکه می تواند درصد کوچکی از این جمعیت را که در زمینه سیاسی هنری، اجتماعی، علمی و ... شهرت یافته اند دربرگیرد، سرشناس بودن و شهرت داشتن هم یک امر نسبی است. البته در تهیه ی زندگی نامه های موضوعی تهیه ی معیارها و استانداردها برای انتخاب افراد به مراتب ساده تر است. مثلا اگر بخواهیم راهنمایی از مشخصات پزشکان ایران تهیه کنیم، تهیه ی معیارهایی (چون طبیب بودن، شاغل بودن، تخصص و امثال آنها) در مقایسه با تهیه ی یک زندگی نامه ی عمومی آسان تر است
2-    اعتبار زندگی نامه نویس  : ویرایش زندگی نامه های جاری عموماً اطلاعات لازم را از طریق پرسشنامه، از صاحبان ترجمه گردآوری می کنند. در مورد زندگی نامه ی گذشته نگر زندگی نامه نویس باید بکوشد تا با استفاده از منابع و ماخذ معتبر و روزآمد کردن کار خود استفاده کند. گردآورنده یا زندگی نامه نویس باید از پیش داوری بپرهیزد و در تجزیه و تحلیل افکار و آثار  صاحبان ترجمه حب و بغض نداشته باشد.
معاصر بودن زندگی نامه نویس و صاحبان ترجمه می تواند یکی از ملاک های قضاوت صحیح در مورد صاحبان ترجمه باشد زیرا نویسنده خود در آن شرایط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی زندگی می کند که صاحب ترجمه در آن شرایط بوده است. 
3-    اعتبار ناشر: اعتبار ناشر زندگی نامه ها- چه از نظر بنیه ی مالی و چه از نظر تجربه در کار انتشار کتابهای مرجع به طور عام و زندگی نامه به طور خاص از اهمیت ویژه ای برخوردار است. 
4-    طول مقالات: با توجه به نیاز مراجعه کننده و هدف های ویرایش گر از گردآوری و تهیه ی کتاب، طول مقالات در زندگی نامه ها فرق می کنند. اطلاعات گردآمده در یک زندگی نامه ی جاری (مانند راهنمای دانش آموختگان کتابداری ایران) بیشتر فشرده و کوتاه است و عموماً شامل تاریخ تولد، درجه ی تحصیلات مشاغل، تالیفات، نشانی و تلفن صاحب ترجمه است در حالیکه اطلاعات مندرج در یک زندگی نامه تفسیری بسیار مطول است. عموماً طول مقالات در زندگی نامه های گذشته نگر طولانی است.
5-    تاریخ نشر: یکی دیگر از ویژگی هایی که باید در ارزیابی زندگی نامه ها- بخصوص در زندگی نامه های جاری مورد توجه قرار گیرد، تاریخ نشر اثر است. از آنجا که زندگی نامه های جاری حاوی اطلاعات تغییر پذیر هستند، بهتر است همیشه آخرین ویرایش آنها مورد استفاده کتابدار مرجع قرار گیرد. 
6-     ضبط اعلام و تاریخ های تولد و وفات: یکی از مشکلات زندگی نامه های فارسی و عربی ضبط اعلام است. جابجایی نقطه ممکن است موجب اشتباه زندگی نامه نویس و یا خواننده بشود. از آن جمله است «ابو حبان» و «ابو حیان». گاه ممکن است دو نام از لحاظ حروف کاملا شبیه ولی از نظر اعراب با هم فرق داشته باشند. مثلا «عماره» با ضم عین و «عماره» با کسر عین.
موضوع دیگر تاریخ های تولد و وفات صاحبان ترجمه است. توجه و عنایت زندگی نامه نویسان اسلامی به تاریخ وفات بیشتر از تاریخ تولد بوده است. زیرا هنگام تولد یک کودک هیچ کس از آینده و مقام او چیزی نمی داند لذا بسیاری از مشاهیر و دانشمندان زمانهای گذشته هستند که از تاریخ تولد آنها بی اطلاع هستیم ولی تاریخ وفات آنها را ضبط کرده اند.
 7-    تنظیم زندگی نامه: گفتیم که روش تنظیم زندگی نامه ها تفاوت دارد هر چند که روش الفبایی معمول تر است، ولی در بین زندگی نامه نویس های اسلامی روش تنظیم الفبایی بر اساس نام کوچک مرسوم بوده و هست و این موجب اشکال است. برخی ترتیب الفبایی را بطور اعم و در مورد کلیه ی اعلام بکار برده اند. مانند ابن خلکان درالوفیات و یاقوت رومی نویسنده ی معجم الادباء.
در صورتی که زندگی نامه بر اساس نام کوچک تنظیم شده باشد مراجعه کننده باید نام کوچک صاحب ترجمه را بداند و این خود می تواند یکی از مشکلات بازیابی اطلاعات باشداین نوع زندگی نامه ها عمومی حتما باید دارای ارجاعات لازم از کنیه و لقب و ... افراد به نام کوچک آن باشد در صورتی که این کتابها دارای نمایه ای تفسیری و مفصل باشد می تواند مراجعه کننده را یاری نماید.
8-    ملاک های دیگر: که در ارزیابی زندگی نامه ها حائز اهمیت هستند می توان به طور خلاصه به شرح زیر آورد: آیا زندگی نامه تصویر هم دارد؟ آیا مقالات زندگی نامه کتابشناسی دارد؟ وجود کتابشناسی و تعیین اعتبار منابع و ماخذ مورد استفاده زندگی نامه نویس از اهمیت خاصی برخوردار است. نحوه ی چاپ نوع حروف و بخصوص صحافی کتابهای زندگی نامه ها نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.
36. ویژگی منابع جغرافیایی چیست ؟
دارای تصاویر و نقشه هستند و گاه بصورت رنگی چاپ میشوند
سازماندهی و نگهداری آن نیاز به فضای زیادی دارد
پاسخ بسیاری از سوالات جغرافیایی را میتوان در دایره المعارفها بدست آورد .
 
37.انواع منابع جغرافیایی را نام ببرید و توضیح دهید ؟
نقشه : عبارت است از نشان دادن یک قسمت یا تمام سطح زمین یا یکی از اجرام سماوی بر سطح مسطح به قسمی که هر نقطه در رسم مطابق با موضع جغرافیایی یا سماوی باشد .و ممکن است مربوط به یک شهر ، دهکده یا منطقه کوچکتری باشد .
اطلسها:مجموعه ای از نقشه نها هستند که همراه پاره ای اطلاعات و نمایه های لازم در یک یا چند جلد صحافی شده اند .
فرهنگهای جغرافیایی:واژه فرهنگ به مهنای اخص آن یعنی واژه نامه بکار گرفته شده است
کتابشناسیها و مقاله نامه ها
جاینامه های جغرافیایی: نمایه هر اطلس در حکم یک جاینامه جغرافیای است که سیاهه و صورتی از اسامی ،همراه با اطلاعاتی ، هر چند بسیار مختصر است .
راهنماها:عموما برای استفاده مسافران تهیه و تدوین شده اند .
38.در ارزیابی منابع جغرافیایی باید به چه نکاتی توجه کنیم نام ببرید ؟
1 . ناشر . تهيه و انتشار نقشه واطلس به دقت ، مهارت و صرف هزينه زيادي نياز دارد ،  و هر ناشري قادر نخواهد بود كه اقدام به تهيه و انتشار نقشه واطلس نمايد . از اين رو ، ناشر ، يكي از عوامل مؤثر در ارزيابي وقبول ويا رد نقشه و اطلس محسوب مي شود . در ايران ، مؤسسة كارتوگرافي سحاب و گيتاشناسي از اهميت ويژه اي برخوردارند . مؤسسة سحاب سه نسل متوالي است كه با كارتوگرافي و انتشار نقشه هاي ايران و جهان سرو كار دارد و كارهاي ارزنده اي منتشر كرده است . مؤسسة گيتاشناسي اگر چه سابقة سحاب را ندارد ، ليكن چون از آن مؤسسة برخاسته و جدا شده ، با ظرايف كار آشنايي كافي دارد و كارها و آثار ارزشمندي كه منتشر كرده گواه اين امر است . سازمان نقشه برداري كشور و سازمان جغرافيايي ارتش – به دليل حساسيت وظايفي كه بر عهده دارند -از اعتبار خاص و ويژه اي برخوردارند و كارهاي آن ها مورد قبول است و كتابخانه ها مي توانند از آنها استفادة زيادي بنمايند .
2 . اعتبار كارتوگراف و تهيه كنندة نقشه . تعداد معدودي تهيه كنندة نقشه در جهان وجوددارند كه از اعتبار و حثيت خاصي برخوردارند و براي دايره المعارفها و كتابهاي معتبر نقشه تهيه مي كنند . مثلاً جان بارتولومو كه كارتوگرافي دو اطلس مهم،يعني اطلس جهاني تايمز و اطلس جهاني نيويورك تايمز را انجام داده از اعتبار ويژه اي              
برخوردار است ونام او در حاشية نقشه يا در شناسنامه كتاب اطلس مي تواند عامل مهمي براي انتخاب و مراجعه به آن اثر باشد .
3 . دامنه و ميزان اطلاعات ، ميزان اطلاعات و حدود دامنة منابع جغرافيايي – به طور كلي – از اهميت ويژه اي برخوردار است . كتابدار مرجع بايستي مقدمة اطلس يا ساير منابع جغرافيايي را به دقت مطالعه كند و با بررسي دامنه و ميزان اطلاعاتي راكه ارائه مي دهد ارزيابي و بررسي كند . در يك اطلس جغرافيايي بايد فضايي كه براي كشور در نظر گرفته مي شود ، متناسب با وسعت جغرافيايي آن كشور باشد . در حالي كه بسياري از اطلسهاي جغرافيايي منتشره در آمريكا ، وزنة اطلاعاتي را براي ايالات متحده بسيار سنگين گرفته اند و در نتيجه بسياري از نقاط جهان ناديده گرفته شده است . كيستر خاطر نشان مي كند ، در حالي كه آسيا حدودتقريباً 30% مساحت كرة زمين 60% جمعيت جهان را به خود اختصاص داده، در بسياري از اطلسهاي آمريكايي عنايت چنداني به آن نشده است . ممكن است استدلال شود كه اين اطلسها بيشتر جنبة اطلسهاي ملي را دارا هستند و براي استفادة كتابداران و مراجعه كنندگان آمريكايي تهيه شده اند در چنين ايرادي به اطلسهاي اروپايي نيز وارد است .
4 . روز آمد بودن . در مورد منابع جغرافيايي – به خصوص در مورد نقشه ها و جاينامه ها – عمل روز آمد بودن بسيار مهم است . مگر در مواردي كه مراجعه كنندگان با پژوهش تاريخي سرو كار داشته باشند و نياز به اطلاعات روز آمد نداشته باشند . فروپاشي اتحاد شوروي و تأسيس چندين جمهوري جديد التأسيس تقريباً از اهميت كلية اطلسها و جاينامه ها و نقشه هاي موجود كتابخانه براي پاسخگويي به مراجعه كننده ، كاسته است كتابدار مرجع قادر نخواهد بود پاسخ مراجعه كنندگاني را كه به دنبال پرچم كشورهاي جديدالتأسيس ، يا اطلاعاتي در بارة آنهاست بدهد . همچنين است تغييرات ژئوپلتيك در اروپاي شرقي و اتحاد آلمان . از موارد ديگر مي توان از كتابهايي نام برد كه حاوي اطلاعات آماري در بارة كشورهاي جهان هستند و هر ساله – عموماً – ويرايش جديد آنها منتشر مي شود .
 5 . مقياس . يكي ديگر از عوامل مهم در ارزيابي منابع جغرافيايي مقياس نقشه ها در آن منابع است . همانطور كه گفته شد ، هرچه مقياس نقشه بزرگتر باشد ، ميزان اطلاعات مندرج در آن نقشه بيشتر خواهد بود . 
6 . شكل ظاهري . شكل ظاهري – به خصوص در مورد نقشه ها و اطلس ها – يكي از عوامل مهم ارزيابي است .  مراجعه كننده در نخستين برخورد با نقشه ، اين سؤال برايش مطرح مي شود كه آيا مي تواند پاسخ سئوالش را در اين نقشه پيدا كند . رنگ آميزي نقشه مي تواند به مراجعه كننده در بازيابي اطلاعات كمك مؤثري بنمايد . رنگ آميزي بايد به گونه اي باشد كه رنگهاي كشورها مجاور به نحو چشمگيري از يكديگر متمايز باشد . پاره اي از رنگها در نقشه كشي استاندارد شده است . از آن جمله است رنگ قهوه اي براي برجستگيها و رنگ آبي براي درياها .
استفاده از رنگ ، هاشور و سايه روشنها مي تواند در نشان دادن برجستگيها و فرورفتگيها نقشه مؤثر باشد . نقشه هاي برجسته و برجسته نما ، در كلاسهاي درس و مؤسسات آموزشي از كار آيي بيشتري برخوردار هستند .
نكتة ديگري كه در شكل ظاهري نقشه ها مهم است ، استفاده از علايم و نشانه ها براي نشان دادن شهرهاي درجة اول ، پايتختها ، خطوط مراسلاتي ، راهها ، راه آهن ، مرزهاي سياسي و رودخانه ها و امثال آنهاست . لازم و ضروري است جدول اين نشانه ها و علايم در حاشية نقشه ، يا در صفحه هاي اول و آخر اطلس چاپ شود تا مراجعه كنندگان بتوانند به سهولت و راحتي از آنها استفاده كنند .
چاپ طول و عرض جغرافيايي در حاشية نقشه ها – به خصوص در اطلسها – يكي ديگر از امتيازات نقشه ها و در ارزيابي منابع جغرافيايي است .
بالاخره در مورد شكل ظاهري ، همانند ساير منابع مرجع ، چاپ و صحافي اطلسها و ساير منابع جغرافيايي و نوع كاغذي كه نقشه بر روي انها چاپ شده ، بسيار مهم است . زيرا اطلسها از گونة كتابهايي هستند كه هم زياد مورد استفاده قرار مي گيرند و هم به دليل صرف هزينه زياد ، قيمت آنها گران است . از اين رو ، دقت در چاپ ، دقيق بودن رنگها ، صحافي آنها از اهميت ويژه اي برخوردار است .
7 . نمايه ها . در اطلسها و منابع جغرافيايي نمايه ها نقش مهمي در بازيابي اطلاعات دارند . اگر اطلسي فاقد نمايه باشد ، مراجعه كننده در بازيابي اطلاعات تا آن حد با مشكل روبرو مي شود كه احتمال دارد از مراجعة به آن اطلس صرفنظر كند . همچنين در مورد جاينامه ها و راهنماها .
 
39.منابع مرجع فوری چه منابعی هستند نام ببرید و تشریح کنید ؟
یافتن پاسخ سوالات  فوری و اطلاعات آماری روز آمد نیاز به منابعی خاص دارد که آنها را به اصطلاح منابع فوری نامیده اند .که بشرح زیر میباشند :
سالنامه ها و سالنماها:سالنامه کتابی است که بطور مرتب و سالانه منتشر میگرددو تلخیص و خلاصه ای است ار اطلاعات رویدادها و آمار آن سال . سالنماها حاوی اطلاعات و آمار درباره کشورها ، اشخاص و موضوعهای مختلف هستند و محدود به یکسال کعین نمیشوند .
دستورنامه ها و راهنماها :که برای دستیابی به پرسشهای فوری استفاده میشود .
گاهنامه ها :سیاهه ای هستند از وقایع و رویدادهای تاریخی که به ترتیب تاریخ آن رویداد مرتب و تنظیم شده اند .