پیش نویس منشور اخلاق حرفهای کتابداران و اطلاع رسانان ایران [1]
قدمه: حرفه مندان حوزۀ کتابداری و اطلاع رسانی به عنوان وابستگان به
حرفهای انسان مدار و خدمت محور، قطعاً در حین ایفای نقش حرفه ای شان
با موقعیّتهایی روبرو می شوند که در آن می بایست به مجموعه ای از
تکالیف و مسئولیّت های اخلاقی واقف بوده تا بتوانند وظایف حرفهایشان را
به بهترین نحو ممکن اعمال کنند. مهمترین این تکالیف و مسئولیّتهای اخلاقی
در اینجا فهرست شده اند. میثاق جمعی کتابداران و اطلاع رسانان ایرانی به
انجام این تکالیف، هم میتواند زمینه ساز آن باشد تا نقش و کارکرد واقعی و
آرمانهای افتخارآمیز حرفه به شکلی بهتر و به نحوی مؤثرتر عملی گردد و هم
سببساز ارتقاء و بهبود وجهۀ اجتماعی حرفه و حرفه مندان حوزۀ کتابداری و
اطلاعرسانی شود. بدین سان، به گمان ما، هر چه این اصول و توصیههای
اخلاقی، عملیتر گردند، تأمین منفعت دوجانبۀ حرفه مندان و نیز مخاطبان
بالقوّه و بالفعل حرفه، محتمل تر خواهد بود. ما کتابداران و اطلاعرسانان
ایرانی در مقابل مراجعان و استفاده کنندگان از خدمات حرفه، پیمان می
بندیم که:
عالیترین سطح خدمات حرفهای را به کلیّۀ کاربران، بدون
هیچ گونه چشمداشتی، ارایه کنیم. این هدف از طریق فراهم آوری و سازماندهی
مناسب منابع اطلاعاتی، تدوین خطّ مشی های خدماتی مناسب، تسهیل دسترسی و
پاسخگویی مسئولانه به تمام نیازهای اطلاعاتی کاربران و مراجعان و نظایر آن
محقّق خواهد شد.
به حریم شخصی کاربران و مراجعان احترام میگذاریم و
برای تضمین آزادی مطالعۀ افراد و نیز حقّ همگانی دسترسی آزاد به اطلاعات
مورد نیاز، از این حریم دفاع میکنیم. از این رو، هیچ گونه اطلاعاتی در
ارتباط با جزییات هر گونه منابع اطلاعاتی جستجو شده یا مورد استفادۀ
کاربران و مراجعان را در اختیار دیگران قرار نمیدهیم و در برابر تمام
فشارهایی که برای این افشاء انجام میشود، مقاومت می نماییم؛ مگر حکم
قانونی از سوی مراجع ذیصلاح قضایی، خلاف آن را اقتضاء کند.
بر آنیم تا
عالیترین شرایط ممکن جهت استفاده از منابع اطلاعاتی و شبکههای
اطلاعرسانی را به تمام استفادهکنندگان، به دور از هر گونه تبعیض نژادی،
قومی، سنّی، اعتقادی و اجتماعی، فراهم سازیم.
کوشش ما بر آن است که در
کلیّۀ مراحل ارایۀ خدمات حرفهای، از کلیّۀ موقعیّتهایی که در آنها ممکن
است، علایق و سلایق ما، منافع کاربران و استفادهکنندگان از خدمات کتابداری
و اطلاعرسانی را تحت تأثیر قرار دهد اجتناب کرده و از دخالت دادن علایق و
تمایلات شخصی در این باره خودداری کنیم.
ما کتابداران و اطلاعرسانان
ایرانی میکوشیم تا با کاربران و بهره گیران از خدمات کتابداری و
اطلاعرسانی، صادق بوده و در تعامل با آنان، با متانت، انصاف و صمیّت عمل
کرده و نسبت به پاسخگویی دقیق و مناسب به خواستهها و نیازهای
اطلاعاتیشان، خود را متعهّد میدانیم.
گرچه معتقدیم که کتابداران شاغل
در سازمانها و مؤسّسات میبایست تلاش کنند تا اهداف و رسالتهای محوّله
از سوی سازمانهای متبوع را در قالب خدمات حرفهای خود محقّق سازند؛ لیکن
اگر این اهداف و روش های ابلاغ شده از سوی سازمانهای متبوع با آرمانهای
حرفه در تضاد بود ما کتابداران تمام تلاش و مساعی خود را به کار خواهیم بست
تا با توجیه منطقی و مؤثّر سازمان متبوعه، اهداف و روش های ابلاغی را به
گونهای اصلاح سازیم تا با آرمانهای حرفه نظیر دسترسی آزاد و همگانی به
اطلاعات، منع سانسور و مانند آن تضادّی نداشته باشد.
در انجام کارهای
تخصّصی و حرفه ای نظیر سازماندهی منابع اطلاعاتی، خود را ملتزم به رعایت
قوانین، موافقتنامه ها و استانداردهای تأیید شده از سوی مراجع رسمی و
ذیصلاح میدانیم.
به اصل ارزیابی و اجرای مستمر آن دربارۀ خدمات ارایه شده به کاربران و مراجعان، معتقدیم.
هر گونه موقعیّت و فرصتی را جهت بهبود نگرش عموم نسبت به اعتبار و آرمانهای حرفه، مغتنم می شماریم.
تلاش برای تعالی حرفۀ کتابداری و اطلاع رسانی از طریق افزایش دانش و
مهارتهای حرفه ای خود و نیز تشویق به پیشرفت حرفهای همکاران و ترویج
آرمانهای حرفه را همواره وجه همّت خود قرار میدهیم.
با حمایت از
نوآوری ها و استفاده از فنّاوریهای نوین اطلاع رسانی؛ و نیز به اشتراک
گذاری دوسویۀ دانش و مهارتهای حرفهای خود با دیگر حرفه مندان و استفاده
کنندگان از خدمات اطلاعاتی، می کوشیم تا هم کارآیی حرفهای خود را افزایش
دهیم؛ و هم در بهبود وجهۀ حرفه در منظر دیگران و پیشبرد اهداف حرفهای
مؤثر باشیم.
در نهایت، ما کتابداران و اطلاع رسانان ایران، ضمن پذیرش و
احترام نسبت به مالکیّت معنوی، دفاع اصولی از آزادی اندیشه و تشویق آزادی
بیان و جریان آزاد اطلاعات و عقاید را وظیفۀ اصلی خود قلمداد کرده، و در
چارچوب اصول مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مخالفت خود را با هر
گونه جریان غیرقانونی و سانسور اطلاعات اعلان کرده و در این راستا از هیچ
اقدام قانونی کوتاهی نخواهیم کرد.
من محمد رضا خداپرست کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی هستم