بطورکلی سئوالات مرجع را به چند گروه تفسیم می کنند؟ نام برده و توضیح دهید.

سئوالات مرجع را به چهار گروه تقسیم می کنند .

الف : سئوالات راهنما -- مراجعه کننده درباره موضوعی که از آن اطلاع دارد و آن را می شناسد، راهنمایی می خواهد.

ب : ارجاع آماده -- کتابدار مرجع می تواند به سهولت در یک یا دو منبع پاسخ آنها را پیدا کند.

ج : تجسس ویژه -- وقتی مراجعه کننده نیاز به اطلاعاتی خاص دارد، کتابدار مرجع ناچار است برای پاسخگویی به او تجسس خاص و ویژه ای در مجموعه و منابع کتابخانه به عمل آورد.

د : پژوهش -- این نوع سئولات را پژوهشگر و محققی مطرح می کند که بسیاری از منابع و کتابهای مرجع را می شناسد و بیشتر به اطلاهات تخصصی و خاص نیاز دارد. در این جا کتابدار مرجع بدون توجه به زمان لازم با کوشش و پیگیری به تجسس درباره اطلاعات بپردازد.

خدمات مرجع به چند گروه تقسیم می شود ؟

به دو گروه :

الف : خدمات مرجع مستقیم -- تماس مستقیم کتابدار با مراجعه کننده -- شامل :

خدمات اطلاعاتی،راهنمای استفاده از کتابخانه

ب : خدمات مرجع غیر مستقیم -- شامل :

گزینش مواد، دستیابی مواد، ارزیابی مرجع

تدابیر بخش مرجع کتابخانه برای گروههای ویژه کدام است؟

الف : تهیه مراجع عمومی و اختصاصی خاص که بتواند پاسخگوی نیاز افراد خاص قومی و مذهبی باشد.

ب : آشنایی کتابدار به زبان و فرهنگ گروه خاص که به آن کشور مهاجرت کرده و یا از زادگاه خود رانده شده است.(بهتر است این کتابدار از بین افراد همان گروه اقلیت انتخاب گردد)

ج : بخش مرجع باید نسبت به تهیه امکانات و وسایل خاص برای بازیابی اطلاعات برای گروهای خاص اقدام نماید .

د : بخش مرجع می تواند با استفاده از امکانات تکنولوژی نوین قدرت دستیابی به اطلاعات افراد گروههای خاص قومی افزایش دهد.

ذ : کتابداران مرجع باید بکوشند تا مبادا ندانسته بخصوص در گفت و شنودهایی که با افراد گروههای خاص دارند موجب آزار و رنجش آنها را فراهم نیاورند.

ارزیابی منابع مرجع .

الف : به علت گرانی منابع مرجع و بالا رفتن حجم انتشار باید منابع مرجع توسط یک کتابدار مرجع با تجربه مورد ارزیابی قرار گیرد و کتابداران فقط به منابع نقد و بررسی اکتفا نکنند، کتابداران کتابخانه های کوچک می توانند با مراجعه به بخش مرجع کتابخانه های بزرگ از مشورت با کتابداران با تجربه بهره ببرند.

ب : اثر مرجع باید معتبر و از صحت و سقم درستی برخوردار باشد.

ج : نکته مهم در منابع مرجع روزآمد بودن آن منبع است.

د : دامنه و گستره کتاب مرجع بایستی کاملا روشن باشد. ویراستار اثر باید در مقدمه آن حدود گستره اثر را روشن کرده باشد.

ذ : اثر مرجع بایستی به گونه ای تنظیم و مرتب شده باشد که کتابدار و حتی مراجعه کننده کتابخانه بتواند به راحتی از آن استفاده نماید .

ه : چاپ و صحافی، بخصوص چاپ عکسها و نقشه های اثر بایستی به دقت بررسی شود. نوع کاغذ کتابهای مرجع و همچنین صحافی آنها باید از استحکام زیادی برخوردار باشد.

روش سریع برای ارزیابی کتاب مرجع کدام است ؟

روش سریع برای ارزیابی یک کتاب مرجع در پاسخگویی آن است.

طرح سئوال ، مطالعه با سرعت و دقت مقدمه اثر و دریافت دامنه، هدف، مخاطبین اثر و محدودیتهای آن .

مقایسه اثر مرجع جدید با یک کتاب مرجع دیگر در همان زمینه یا موضوعی نزدیک به آن .

بررسی اثر مرجع با بدبینی و شک و به هیچ کس نباید اعتماد کرد.

دایره المعارف را تعریف کنید .

دایره المعارف کتابی است چندین و چند جلدی، حاوی دانش بشری که با تعدادی نقشه و تصویر مزین شده و یک نمایه دقیق و تعدادی تصویر و صورتی از اختصارات بهمراه دارد. نظم چنین مجموعه ای از دانش بشری عموما الفبایی است.

** تفاوت اساسی دایره المعارف با لغتنامه در این است که لغتنامه اساسا ناظر به لغات است. در حالی که دایره المعارف بیشتر به اطلاعاتی در باب موضوعهای گوناگون و بحث کما بیش مختصری از آنهاست. **

قدیمی ترین دایره المعارف ایرانی چه نام دارد ؟

قدیمی ترین دایره المعارف در ایران دینکرت است. و به زبان پهلوی می باشد و در حال حاضر دو جلد از مجلد نه گانه آن در دسترس نمی باشد. نام اصلی آن زند آکاسیه بوده است.

دایره المعارف ایرانشهر را توضیح دهید .

یونسکوی تهران در سالهای 1342-1343 شمسی کتاب ایرانشهر را در دو جلد منتشر کرد.این کتاب دایره المعارف اختصاصی در باره ایران است. این کتاب در چهار باب تنظیم شده است :

الف : جغرافیایی طبیعی و انسانی

ب : تاریخ سیاسی و فرهنگی

ج : سازمانهای اداری و اجتماعی

د : اقتصاد عمران ایران

ایرانشهر کتابی است مصور. مطالب این کتاب امروزه کهنه شده و فقط برای تحقیقات تاریخی می تواند به کار آید .

مختصری درباره دایره المعارفهای اسلامی .

در سال 1348 احسان یارشاطر دایره المعارف اسلام را به فارسی ترجمه و آماده نشر نمود.ویرایش اول دایره المعارف اسلامی شامل مواد راجع به جغرافیا، تاریخ، نژاد شناسی، عقاید و مذاهب و زندگینامه مشاهیر اقوام مختلف اسلامی است .

مهدی محقق در طرح تدوین دایره المعارف تشیع چنین می نویسد : اکثر مقالات دایره المعارف اسلام به قلم مستشرقان غربی است، هرچند که محققان و نویسندگان اسلامی نیز به ویژه در ویرایش دوم با این دایره المعارف همکاری داشته اند. دایره المعارف اسلام بیگمان اثری محققانه و ارزشمند است، ولی حسن آن نباید ما را گمراه کندو عیوب آن بر ما پوشیده بماند...

دایره المعارف تشیع : این دایره المعارف در سال 1366 منتشر گردید. ویراستاران این دایره المعارف احمد صدر حاج سید جوادی، کامران فانی و بهاء الدین خرمشاهی هستند.

دایره المعارف بزرگ اسلامی : زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی تدوین و منتشر گردیده است. نخستین جلد این دایره المعارف در سال 1376 منتشر گردیده است.نظم آن الفبایی است و تا کنون 13 جلد آن منتشر شده است و به نظر می رسد در سی جلد تکمیل گردد.

دایره المعارف ایرانیکا .

یکی از دایره المعارفهایی که در ارتباط با فرهنگ و تاریخ ایران منتشر شد، دایره المعارف ایرانیکا است. در تهیه و تدارک این دایره المعارف حدود چهارصد نفر ایرانشناس زیر نظر و به ویراستاری احسان یار شاطر همکاری داشته اند.ناشر این اثر که به زبان انگلیسی است، دانشگاه کلمبیا در نیویورک است.

این اثر در جزوه های 112 برگی منتشر می گردد و ناشر تعهد کرده است که وقتی جزوات به حد معینی رسید آنها را برای خرید صحافی نماید.تا کنون 5 جلد از این دایره المعارف منتشر شده است . نظم آن الفبایی و دارای نقشه و تصویر می باشد؛ نظام حرف به حرف نویسی مدخلهای آن با حروف لاتین است.

انواع دایره المعارفها از دیدگاههای گوناگون را نام ببرید.

1- از نظر گستره

الف : دایره المعارفهای مفصل

ب : دایره المعارفهای مختصر

2- از نظر شمول

الف : دایره المعارفهای عمومی

ب : دایره المعارفهای اختصاصی

3- از نظر سطح

الف : دایره المعارفهای کودکان

ب : دایره المعارف مدارس

ج : دایره المعارف بزرگسالان

4- از نظر هدف

5- از نظر نظم

الف : الفبایی

ب : رده ای

ج : موضوعی

د : سالی

ارزیابی دایره المعارفها .

ضوابط ارزیابی دایره المعارفها :

الف : سابقه نشر

ب : اعتبار

ج : دامنه و محدوده

د : وسعت و کیفیت مطالب

ذ : مقایسه دایره المعارف مورد نظر با ویرایشهای قبلی و آثار مشابه

ه : شکل فیزیکی

تفاوت عمده فرهنگها با دایره المعارفها چیست ؟

تفاوت عمده فرهنگها با دایره المعارفها در این است که دایره المعارفها عموما حاوی اطلاعاتی درباره موضوعات دانش بشری و اشیاء و اشخاص است و فرهنگها عموما حاوی اطلاعاتی درباره لغات یک یا چند زبان هستند و تعیین حد فاصل دقیق میان این دو گروه از کتابهای مرجع کاری بسیار دشوار است.

قدیمی ترین فرهنگ فارسی موجود ؟

فرهنگ یا لغت فرس اسدی تالیف 458 ه.ق ... اسدی این لغتنامه را بیشتر برای استفاده شاعران تهیه و تدوین کرده است. ترتیب لغات بر اساس حرف آخر آنها است... از این لغتنامه چندین نسخه خطی در دست است.

برهان قاطع :

برهان قاطع بر اساس چهار لغتنامه (فرهنگ جهانگیری، مجمع الفرس، سرمه سلیمانی و صحاح الادویه) تالیف شده است. مولف در این کتاب لغات غیر فارسی مستعمل در زبان فارسی را نیز آورده است و در بسیاری از موارد کلماتی که از یونانی و سریانی و لاتین در زبان فارسی داخل شده و همچنین در ذکر اعلام تاریخی و جغرافیایی دچار اشتباهاتی شده است، و گرفتار تحریفات نسخ خطی ماخذ گردیده است... برهان قاطع به نام تبیان نافع به ترکی عثمانی ترجمه شده است.

فرهنگ آنندراج :

در ابتدای سده چهاردهم لغتنامه بزرگ آنندراج در جنوب هند نوشته شد. مولف این فرهنگ محمد پادشاه متخلص به شاد، پسر غلام محی الدین مهاراجه آنندراج بود و آن فرهنگ را با کمک دو برادر خود در سال 1306 ه.ق تالیف کرد... مشتمل بر لغات فارسی و لغات تازی مستعمل در فارسی و مترادفات مفید و مباحث دستوری... منابع عربی : منتهی الادب، منتخب اللغه، صراح، غیاث اللغات و فرهنگ فرنگ . منابع فارسی : موید الفضلا، بهار عجم،غیاث اللغات، انجمن آرای ناصری، برهان قاطع، هفت قلمز و غیره ...الفاظ و حروف به ترتیب حروف هجا مرتب شده است.

لغتنامه دهخدا :

بدون تردید لغتنامه دهخدا بزرگترین و کاملترین فرهنگ فارسی است که تاکنون تالیف شده است. لغتنامه در 26575 صفحه به قطع رحلی سه ستونی با حروف 12 نازک به چاپ رسیده است. این کتاب حاوی دویست هزار واژه اصلی و تقریبا ششصد هزار ترکیب و نزدیک به هشتاد هزار اعلام تاریخی و جغرافیایی و چهارصد تا پانصد هزار شاهد منظوم و منثور برای معنی واژه ها و ترکیبها است. لغتنامه دارای یک مقدمه و یک تکمله مقدمه است. اما هیچ یک از دو مجلد مقدمه و تکمله به قلم مرحوم دهخدا نیست، زیرا کار تالیف و طبع لغتنامه در حیات آن مرحوم پایان نیافت.

مجلد مقدمه مشتمل است بر تعدادی مقالات لغوی و دستوری به قلم گروهی از دانشمندان و همکاران دهخدا با شرح حالی از ایشان که پس از در گذشت دهخدا تنظیم و چاپ گردیده است. اما تکمله مقدمه را در سال 1359 دکتر دبیر سیاقی به رشته تحریر در آورده است. تکمله در حقیقت تاریخچه و سرگذشت این کتاب لغت است از آغاز تا پایان چاپ آن و بازگو کردن حوادثی که در این شصت و چند ساله بر کتاب و مولف آن و همکارانش گذشته است.

انواع فرهنگها را فقط نام ببرید.

1- از نطر گستره :

الف : فرهنگهای مفصل

ب : فرهنگهای مختصر

2- از نظر شمول :

الف : فرهنگهای عمومی

ب : فرهنگهای اختصاصی

3- از نظر سطح

الف : فرهنگهای بزرگسالان

ب : فرهنگهای کودکان

4- از نظر زبانی

الف : فرهنگهای یک زبانی

ب : فرهنگهای دو یا چند زبانه

ارزیابی فرهنگها :

در ارزیابی یک فرهنگ بایدبه نکات زیر توجه کرد :

اول. مقدمه

دوم. اعتبار ناشر

سوم. اعتبار مولف یا ویراستار

چهارم. تاریخ نشر

پنچم. سطح و کارکرد

ششم. اطلاعات ارائه شده

هفتم. شیوه تنظیم

هشتم. اطلاعات جنبی

نهم. شکل ظاهری فرهنگ

انواع زندگی نامه ها :

از نظر طرز تلقی و برداشت زندگینامه نویس :

الف : روایی

ب : تفسیری

از نظر تالیف :

الف : بیوگرافی (زندگینامه)

ب : اتوبیوگرافی (زندگینامه خود نوشت)

از نظر دامنه

الف : عمومی

ب : تخصصی

از نظر تعداد شرح حال :

الف : فردی

ب : دسته جمعی یا گروهی

از نظر سطح :

الف : جامع

ب : گزیده

از نظر زمان :

الف : جاری

ب : گذشته نگر

از نظر مکانی :

الف : جهانی

ب : منظقه ای

ج : ملی

د : محلی

از نظر تنظیم :

الف : بر حسب حروف الفبا

ب : برحسب اعصار

ج : برحسب سنوات

د : برحسب مکان

ذ : برحسب طبقات

ارزیابی زندگینامه ها :

در ارزیابی زندگینامه ها کتابدار مرجع باید نکات زیر را در نظر بگیرید :

الف : نحوه انتخاب صاحبان ترجمه

ب : اعتبار زندگینامه نویس

پ : اعتبار ناشر

ت : طول مقالات

ج : تاریخ نشر

د : ضبط اعلام و تاریخهای تولد و وفات

ذ : تنظیم زندگینامه

ه : ملاکهای دیگر (تصویر، مقالات، کتابشناسی، منابع و ماخذ)

انواع مراجع جغرافیائی را نام برده و تعریف کنید.

1- نقشه ها.

عبارت است از نشان دادن یک قسمت یا تمام سطح زمین یا یکی از اجرام سماوی بر سطح مسطح به قسمی که هر نقطه در رسم مطابق با موضوع جغرافیایی یا سماوی باشد.

2- اطلسها.

اطلسها مجموعه ای از نقشه ها هستند که همراه با پاره ای اطلاعات و نمایه های لازم در یک یا چند جلد صحافی شده اند. شامل : اطلسهای عمومی،اطلسهای اختصاصی، اطلسهای جهانی، اطلسهای ملی، اطلسهای محلی.

3- فرهنگهای جغرافیایی

لغتنامه اصطلاحات جغرافیایی، زمین شناسی و غیره ...

4- کتابشناسیها و مقاله نامه ها

سیاهه و صورتی از مشخصات کتابهای منتشر شده و مقالات نوشته شده در زمینه جغرافیایی، از گذشته تا کنون ...

5- جاینامه های جغرافیایی

جاینامه جغرافیایی قسمتی از اطلس جغرافیایی است که حاوی اطلاعات زیادی بوده ولی عموما فاقد نقشه می باشد.

6- راهنماها

جزو منابع مرجع فوری می باشد که حاوی اطلاعات مسافرتی، جغرافیایی، آثار باستانی و غیره است. اطلاعات این کتابها بر خلاف دایره المعارفعا و جاینامه ها بسیار عمیق نیست و بیشتر جنبه عملی دارد.

ارزیابی منابع جغرافیایی :

در ارزیابی منابع جغرافیایی، کتابدار مرجع باید نکات زیر را در نظر بگیرید :

الف : ناشر

ب : اعتبار کارتوگراف و تهیه کننده نقشه

ج : دامنه و میزان اطلاعات

د : روزآمد بودن

ذ : مقیاس

ه : شکل ظاهری

ی : نمایه ها

سالنامه چیست ؟

سالنما کتابی است که بطور مرتب و سالانه منتشر می گردد و تلخیص و خلاصه ای است از اطلاعات، رویدادها و آمار آن سال. این اطلاعات و آمار ممکن است به یک کشور خاص اختصاص داشته باشد، یا کشورها، اشخاص و موضوعهای مختلف را در بر بگیرد.

سالنما چیست ؟

سالنما کتابی است حاوی اطلاعات و آمار درباره کشورها، اشخاص و موضوعهای مختلف لیکن از نظر زمانی خود را به یک سال معین محدود نمی کنند و گاه پیش می آید که در سالنمایی اطلاعات گذشته نگر نیز آورده می شود.

** سالنامه : اطلاعات یک سال و سالنما : اطلاعات چند سال **

انواع سالنامه ها :

الف : سالنامه های عمومی

ب : سالنامه های اختصاصی

ج : سالنامه ملی

دستور نامه ها و راهنما ها را تعریف کنید .

دستورنامه ها و راهنماها، عمدتا اختصاصی هستند و به یک رشته از دانش بشری، شهر یا کشور خاصی اختصاص دارند و اطلاعات پاره ای از آنها مانند اطلاعات مندرج در سالنامه ها و سالنماها، ضرورتا نیازی نیست که همه ساله ویرایش و روزآمد بشوند. دستورنامه ها ممکن است بیشتر جنبه نظری و عملی داشته باشند، یا گرایش و تاکید آنها بیشتر بر جنبه های عملی و فنی باشد.

از دستورنامه ها و راهنماها برای دستیابی به پاسخ پرسشهای فوری استفاده می شود.

گاهنامه چیست ؟

گاهنامه ها سیاهه ای هستند از وقایع و رویدادهای تاریخی که به ترتیب تاریخ آن رویدادها مرتب و تنظیم شده اند.این نوع منابع پاسخگوی سئوالاتی هستند که چند و چون اتفاقی را می پرسند.

انواع :

جهانی، منطقه ای، ملی، ناحیه ای و دو گروه عمومی و اختصاصی...

منابع مرجع فوری :

یافتن پاسخهای سئوالات به اصطلاح فوری و اطلاعات آماری روز آمد نیاز به منابعی خاص دارد که آنها را به اصطلاح منابع فوری نامیده اند.